.png)
نام کلی است برای سنگها یا مواد زمینی که از برخورد شهابسنگهای بسیار بزرگ با سطح زمین به وجود آمدهاند. وقتی شهابسنگی به اندازه کافی بزرگ و پرانرژی وارد جو زمین شود و به سطح برخورد کند، این برخورد نه فقط یک چاله ایجاد میکند، بلکه سنگ، ماسه یا خاک اطراف محل برخورد را تحت فشار بسیار زیاد و دمای بالا قرار میدهد و آنها را تغییر شکل میدهد. این سنگهای تغییر یافته را impactite مینامند.
وقتی یک شهابسنگ خیلی بزرگ به زمین برخورد میکند:
انرژی بسیار زیادی آزاد میشود — مانند انفجاراتی که سنگ را میسوزاند، ذوب میکند یا حتی تبخیر میکند.
همزمان گرما، فشار و موج ضربهای زیادی ایجاد میشود که باعث تغییر ساختار سنگهای اطراف میشود.
این فرآیند باعث میشود سنگها و مواد اطراف به شکل جدیدی درآیند و نوعی سنگ جدید با ویژگیهای خاص تشکیل دهند که آنها را «جاینشانههای برخورد» یا impactites مینامیم.
توجه: در تعریف زمینشناسی، این سنگها معمولاً نوعی سنگ دگرگونی (metamorphic) به حساب میآیند چون مواد اصلیشان زیر فشار و حرارت شدید تغییر شکل پیدا کردهاند.
Impactites به چند گروه مختلف تقسیم میشوند، که بسته به نوع سنگ و چگونگی تشکیلشان متفاوتاند
Breccia (برشیا یا شکستهسنگ برخوردی) .1
اینها سنگهایی هستند که از تکههای شکسته و بیقاعده سنگ درست شدهاند که بعد از برخورد شهابسنگ با هم چسبیدهاند. نمونه معروف در بیابان آلامو در نوادا یافت شده است.
2. شیشههای برخوردی یا Impact glass
وقتی شن، ماسه یا سنگ تحت فشار و گرمای بسیار زیاد ذوب شود و خیلی سریع سرد شود، شیشههایی طبیعی مثل Libyan Desert Glass (شیشه صحرا لیبی) تشکیل میشوند.
Tektites (تِکتایتها) .3
اینها تکههای شیشهای هستند که از سنگ یا شن ذوبشده در برخوردهای خیلی بزرگ ایجاد میشوند و مانند قطرات شیشهای میمانند. نمونهای از اینها Moldavite در جمهوری چک است.
4. (میخهای شکسته) Shatter cones
اینها شکلهای بسیار جالب و مخروطی در سنگهای اطراف محل برخورد هستند که نشاندهنده امواج شوک بسیار شدید بودهاند.
Impact melt rocks (سنگهای ذوبشده در اثر برخورد) .5
این سنگها از ذوبشدن مواد در اثر انرژی برخورد ایجاد میشوند، مثل سنگ Tagamite در دهانه Popigai در سیبری.
Libyan Desert Glass - شیشه صحرای لیبی🔹
تشکیلشده حدود 29 میلیون سال قبل نزدیک مرز لیبی و مصر.
شیشه طبیعی بسیار شفاف و زیبا که بعضی از آن به صورت جواهرات استفاده شده است — حتی ۳۳۰۰ سال پیش در گردنبند توتعنخآمون هم به کار رفته است!
Moldavites - مولداویت🔹
تِکتایتهای سبز زیبا که در جمهوری چک یافت میشوند و احتمالاً از برخوردی در منطقه Nördlinger Ries در آلمان شکل گرفتهاند.
Popigai Breccia🔹
سنگهای breccia عظیمی که در دهانه Popigai در شمال سیبری پیدا شدهاند. این منطقه یکی از بزرگترین دهانههای برخوردی شناختهشده روی زمین است.
آنها را میتوان به عنوان ردپاهای شهابسنگهای عظیم در گذشته زمین دانست. از آنجا که بیشتر شهابسنگهای برخوردی بزرگ کاملاً از بین رفتهاند (خورده یا زنگزده شدهاند)، این سنگهای تغییر یافته باقی میمانند و به ما کمک میکنند بدانیم:
- در گذشته چه برخوردهایی اتفاق افتاده
- چه نوع انرژی و تأثیری داشتهاند
- چه آثار زمینشناختی از آنها به جا مانده است
